Lurta

Blind Lurta - Deyv Lesa

Nakrir tankar | 21-9-2017

Endamálið við lesing og skriving er fleirtáttað. Tað veri sær at kunna ogna sær vitan, hoyra tíðindi, at kunna samskifta við onnur, at skriva til ein blogg sum her, taka eina útbúgving, og mangt annað.
Ein stórur bólkur í samfelag okkara, ikki bara her á landi, men í øllum heiminum, hevur ymiskar trupulleikar, sum ger tað torført, ella kanska ómøguligt, at kunna lesa ella skriva.
Í norðanlondum, sum er ein sera framkomin partur av vesturheiminum, hava kanningar staðfest, at uml. 15-22% av fólkatalinum hava trupulleikar vegna blindni, orðblindni, ella eru sjónveik, deyv ella tunghoyrd.
Hesin stóri bólkurin hevur inntil okkara dagar ikki havt serligt ansni frá tí partinum, sum ikki hevur hesar trupulleikar. Kanska eru tað serliga tey orðblindu, sum ikki hava havt eina viðurkenning. Heiti sum drumbar, sibbar og líknandi hava hesi tíverri ofta fingið omanyvir seg!
Tað er sera gleðiligt, at hesin hugburður er broyttur tey seinastu 10-15 árini. Orðblindnaskúlar eru stovnaðir, eisini her á landi. Eg hugsi her serliga um Felagið fyri Lesi og Skriviveik, sum hava gjørt eitt megnararbeiði, og øll tey fyrstu árini uttan peningastuðul. Landið hevur eisini útbúgvið orðblindalærarar, og skúlarnir gera í dag eitt stórt arbeiði fyri at hjálpa næmingum við lesi/skrivitrupulleikum.
Tað hevur frøtt undirritaða, at so væl er tikið undir við at brúka forritið CD-ORÐ, sum lættir teim orðblindu við endamálinum lýst í byrjan av hesum innleggi.

Men hvussu við teimum deyvu og tunghoyrdu? Hoyrdi í útvarpinum ta.. 01-07-2017, at nú var føroyska teknmálið endaliga góðkent. Tulkarar eru langt síðani settir á einum serstovni undir Almannaverkinum, sjónvarpssendingar verða tekstaðir, og ymisk onnur átøk.
Til tann fyrra bólkin hevur Grunnurin fyri Føroyska Teldutalu lagt lunnar fyri, at ymisk forrit kunnu lesa ein skrivaðan tekst upp á føroyskum. Men enn vantar tann parturin, sum kundi hjálpt teym deyvu - eitt forrit, sum umsetir talu til skrivaðan tekst. Tað hevði borið til at kalla hetta forritið TaluTýðing, ella kanska okkurt líknandi.
Við hesum forriti hevði verið møguligt at tosa inn í telefonina hjá tí deyva, og hann vildi tá kunnað lisið tekstin, ið kom fram á skíggjanum. Tann deyvi kundi eisini havt møguleikan at hoyra/lesa tíðindi (um útvarpsfólkið ikki las ov títt).
Mær kunnugt arbeiðir ein bólkur(aftur eldsálir) við at kanna, hvussu eitt sovorðið talutýðingarforrit í fyrsta lagi kann fíggjast, hareftir at kanna, um vit hava fólk herheima, ið kunnu gera tað málsliga arbeiðið.

Høgni Højgaard

Far niðast á síðuni fyri at gera viðmerkingar!

Orðblindnisráðstevnan 2017

Eitt við- og tilmæli | 21-5-2017

Nógv var tosað um, hvussu vit kunnu gjøgnumføra "screening" av børnunum, so orðblindni kundi staðfestast. Screening krevur nógva arbeiðsorku, um møguligt skal vera fyri, at øll børn skulu screenast. Hetta tekur helst eisini so nógva tíð, at fleiri ár ganga, áðrenn so langt er komið, at øll børn í Føroyum eru kannaði fyri orðblindni. Screeningin gevur helst eisini bert meining, um hjálpandi amboð sum t.d. CD-ORÐ skulu útvegast, t.v.s. geva rætt til at fáa amboð, ið kosta, sum stuðul fyri onki.Var á ráðstevnu á Hotel Føroyum fyri orðblindum 17. mai. Hendan ráðstevnan var sera áhugaverd, og stór mannfjøld møtti, uml. eini 200. Lærarar, skúlastjórar, politikarar og sera áhugaverdir fyrilestrahaldarar.

Um hesi amboð vóru útvegaði av tí almenna fyri alt Føroya Fólk, so var screening óneyðug, og øll kundu havt gagn av hesi sera hentu amboð, uttan at nakar varð settur til viks.
Undirritaði var mest einigur við Christian Bock, orðblindur maður úr Gråsten í suðurjútlandi. Hann hevur egið virki sum ráðgevi fyri øðrum í somu støðu sum hann. Hann meinar heldur ikki, at tað er neyðugt at screena, tí hetta samstundis setir fólkini í bás. Heldur vil hann mæla til, at amboð, sum gera ein føran fyri at samskifta, skulu vera atkomulig fyri tey, ið hava tey fyri neyðini. 
Hann vísti okkum, hvussu upplestur av teksti frá teldu, teldli ella snildfon á sera lættan hátt kundi gerast. Eisini vísti hann okkum, hvussu einfalt tað var at skriva tekst. Við amboðnum Mál til Tekst kundi hann einfalt siga orðini inn í mikrofonina, so umsetti app'in á snildfonini tað sagda til skrivaðan tekst.
Her í Føroyum eru vit heppin at eiga tvær góðar teldurøddir til upplestur, og app'ir eru til bæði iPhone og Android snildfonum, umframt forrit til Windows skipanina.
Men enn vantar nógv í, innntil vit hava somu amboð sum í øðrum londum, t.d. í Danmark. Enn hava vit ikki amboðið "Speech to Text", ella Mál til Tekst. Við tí ber til at lesa inn í mikrofonina, og málið verður umskapað til skrivaðan tekst. Ein arbeiðsbólkur arbeiðir í løtuni við, hvussu vit kunnu gera og fíggja eitt slíkt átak.
Eitt annað amboð vantar eisini, t.e. Google Translate á føroyskum. Við tí amboðnum ber til at umseta til og úr føroyskum úr fremmandamálum. 
Sum er, vera hesi bæði amboðini bert brúkt á fremmandamáli, og vandi er tí fyri, at føroyska málið verður taparin.

Tí vil undirritaði mæla til, at farið verður undir hesum arbeiði ongantíð ov skjótt.

Tá vera vit før fyri at bera føroyska málið inn í talgildu framtíðina. 

Høgni Højgaard

Far niðast á síðuni fyri at gera viðmerkingar!

Funktionalitetur / Sniðgeving

Eitt hjartasuff | 1-2-2017

Ein heimasíða er eitt hent amboð.

Hon virkar sum ein sýnisgluggi fyri fyritøkuna ella persónin, sum eigur hana. Eftir mínum tykki skal hon vera einkul at brúka, t.v.s. at tað skal vera lætt at finna alt, sum er á síðuni, so ein ikki villist inni á henni. Hon skal samstundis hava eina snøgga sniðgeving og mynda fyritøkuna/persónin á besta hátt.
Hon kann eisini bjóða ymiskar tænastur, alt eftir, hvat fyritøkan hevur at bjóða.
Eigarin ella tann fyritøkan/persónur, ið røkir hesa síðu við dagførdum tilfari og upplýsingar, skal kunna gera hetta á einfaldan hátt, so tað ikki verður eitt knoss.
HH-Support bjóðar eina serliga tænastu á sínari síðu, upplestur av øllum tekstum á síðunum. Hetta til stóra gleði fyri tey, sum kunnu hava trupult at lesa tekst av ymiskum orsøkum.
Tænastan eitur Read-Speaker og sæst týðiliga ovast á hvørjari síðu.
Og her er tað, at undirritaði onkuntíð kennir seg sum eit stórt spurnartekin! Á summum øðrum heimasíðum sæst nóg illa, at tey bjóða hesa tænastu, sjálvt um hon er tøk. Hon er sett til viks, summa tíðir niðast á síðuni, ella eyðmerkt við so lítlari stødd ella ímynd, at tey, sum skulu brúka tænastuna, ikki gáa eftir, at hon er til. Ofta bilar sjónin, og so kunnu tey ikki finna hana. Og ongastaðni sæst ein lítil upplýsing um, at hon er tøk.
Orsøkina finna vit sum oftast í sniðgevingini.
Fyritøkan, sum eigur síðuna, ella tað virkið, ið hevur smíðað hana, hevur ofta eina løgna áskoðan um, at "hasin knappurin riggar illa til ta sniðgeving, vit vilja hava".

Hesi gloyma, at tænastan verður sera lítið verd, um hon ikki er sjónlig, t.v.s. at funktionaliteturin verður burtur. Og teir brúkararnir, tey eisini vildu hava, fara so ikki at brúka teirra síðu.
Fyritøkan ella persónurin eigur at tillaga sniðgevingina soleiðis, at tann góði "knappurin" sæst týðiliga. Hetta uttan at nerva teir brúkarar, ið ikki hava henda góða knappin fyri neyðini.
Mítt besta ráð um hetta er, at lesiknappurin altíð stendur har, sum lesarin byrjar at lesa, og at allar heimasíður helst brúka somu sniðgeving av knappinum. Brúkararnir kenna knappin aftur beinanvegin, og so brúka tey tænastuna, og so er kostnaðurin av tænastuni ikki burturspiltur :-)

Høgni Højgaard 

Far niðast á síðuni fyri at gera viðmerkingar!